Parite Nedir? Döviz Kuru ve Parite Arasındaki Farklar

Finans dünyasında döviz işlemleriyle ilgileniyorsanız “parite” kelimesini sık sık duyarsınız. Ancak birçok kişi için paritenin tam olarak ne ifade ettiği ve elbette yatırım kararlarını nasıl etkilediği net olmayabilir. Oysa parite, küresel piyasalarda para birimlerinin birbirine göre değerini anlamanızı sağlayan temel göstergelerden biridir. İlerleyen bölümlerde parite kavramının detayları ile ilgili kapsamlı bilgi edinebilirsiniz.

Döviz Piyasasında Parite Nedir?

Parite iki para biriminin birbirine göre değerini gösteren döviz çiftidir. Pariteyi okurken soldaki para birimini base (baz), sağdaki para birimini quote (karşıt) olarak görürsünüz. Örnek olarak EUR/USD = 1,0800 yazdığınızda bu, 1 EUR = 1,08 USD demektir. Yani 1 birim base para birimi almak için kaç birim quote para vermeniz gerektiğini gösterir.

Parite kavramı günlük döviz işlemlerinde temel rol oynar; çünkü her döviz işlemi aslında bir parite alım-satımıdır. Pariteler sayesinde hangi birimin d

Döviz Kuru ve Parite Arasındaki Fark Nedir?

Döviz kuru ve parite, her ne kadar para birimlerinin değerlenmesiyle ilgili olsa da temelde referans noktası farkıyla ayrılırlar.

Döviz kuru, her zaman yabancı bir para biriminin yerel para biriminiz karşısındaki değerini ifade eder. Döviz kurunda, TL her zaman karşıt para birimi görevini üstlenir. Örneğin, EUR/TL: 1 Euro'nun kaç Türk Lirası ettiğini gösterir.

Döviz kurundaki değişimler ülkenin doğrudan ithalat ve ihracat maliyetlerini, yerel satın alma gücünü anında etkiler. Tamamen ulusal ekonomi ile küresel ekonomi arasındaki ilişkiyi ölçen bir birimdir. Döviz kurları hükümetlerin maliye politikaları, Merkez Bankası'nın faiz kararları gibi yerel etkenlerden yoğun şekilde etkilenir.

Parite ise, yerel para biriminizi (TL) denklemin dışında tutarak, iki farklı yabancı para biriminin birbirleri karşısındaki gücünü ölçer. Parite işlemlerinde amaç, TL'nin değerini ölçmek değil; bir yabancı para biriminin diğerine göre ne kadar güçlü veya zayıf olduğunu görmektir. Örneğin, EUR/USD paritesi sadece Euro Bölgesi ile ABD ekonomisinin anlık durumunu yansıtır.

Pariteyi etkileyen temel faktörler, tamamen o iki yabancı ekonominin (örneğin ABD Merkez Bankası'nın faiz kararı ile Avrupa Merkez Bankası'nın enflasyon verileri) arasındaki dinamiklerdir. Bu nedenle parite, küresel yatırımcılar için Forex piyasasında spekülasyon ve arbitraj yapmanın ana aracıdır, çünkü işlem kararlarını alırken Türkiye ekonomisindeki gelişmeleri doğrudan dikkate almak zorunda kalmazlar.

Parite Türleri Nelerdir?

Döviz piyasalarında işlem gören binlerce parite kendi içlerinde işlem hacimleri, içerdiği ekonomik güçler ve risk seviyelerine göre üç ana kategoriye ayrılır:

1. Majör Pariteler

Majör Pariteler, dünya ticaretinde en düşük risk marjına sahip para birimlerinden oluşan döviz çiftleridir. Pariteler her zaman ABD Doları içerir. Çok yüksek işlem hacmi nedeniyle fiyat hareketleri genellikle daha tahmin edilebilir, işlem maliyetleri (spreadler) düşüktür.

• EUR/USD: Euro / ABD Doları (En çok işlem gören parite)
• USD/JPY: ABD Doları / Japon Yeni
• GBP/USD: İngiliz Sterlini / ABD Doları
• USD/CHF: ABD Doları / İsviçre Frangı
• USD/CAD: ABD Doları / Kanada Doları
• AUD/USD: Avustralya Doları / ABD Doları
• NZD/USD: Yeni Zelanda Doları / ABD Doları

2. Minör ve Egzotik Pariteler

Minör pariteler ABD Dolarının yer almadığı, ancak majör para birimlerinin birbirleriyle eşleştiği çiftlerdir. Bu pariteler de oldukça likittir ancak işlem hacimleri majörlere göre düşüktür. Örnek olarak EUR/GBP, EUR/JPY, GBP/JPY verilebilir.

Egzotik parite ise gelişmiş bir ekonominin para birimi ile gelişmekte olan ekonominin (Emerging Market) para biriminin eşleştiği çiftlerdir. Bu pariteler çok daha az likit olup, yüksek volatilite taşır.

3. Altın ve Emtia Pariteleri

Geleneksel paritelerin aksine, değerli metallerin başka para birimi karşısındaki değerini gösterir. En bilineni olan Altın pariteleri (XAU/USD), altının ABD Doları karşısındaki değerini ifade eder. Altın, jeopolitik risklere karşı "güvenli liman" olarak görüldüğünden, küresel belirsizlik dönemlerinde yoğun ilgi görür. Emtia pariteleri ise petrol, doğal gaz veya tarım ürünleri gibi diğer hammaddelerin fiyatını gösterir; küresel üretim-talep verilerinden doğrudan etkilenir.

Parite Nasıl Hesaplanır?

Bir paritenin hesaplanması aslında iki para biriminin birbirine bölünmesinden ibarettir. Yani bir para biriminin diğerine karşı değeri matematiksel olarak şöyle bulunur:

Parite = Base Para Biriminin Değeri / Quote Para Biriminin Değeri
Diyelim ki piyasada 1 EUR 36 TL’den 1 USD ise 33 TL’den işlem görüyor olsun. EUR/USD paritesi şöyle hesaplanır:
EUR/USD = 36 / 33 = 1,0909
Bu sonuç 1 euro alabilmek için 1,0909 dolar ödendiğini gösterir.

Parite Değerini Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Parite değerini etkileyen en kritik faktör, ilgili iki ülkenin Merkez Bankalarının aldığı faiz kararlarıdır. Bir ülkenin Merkez Bankası faiz oranlarını artırdığında o ülkenin para birimi, faiz getirisi cazip hale geldiği için yabancı sermaye için çekici hale gelir. Bu durum, o para birimine olan talebi artırır, paritenin değerini yükseltir. Örneğin ABD Merkez Bankası faiz artırırken, Avrupa Merkez Bankası (ECB) faizleri sabit tutarsa USD lehine talep artar. EUR/USD paritesinin değeri düşer.

Ülkelerde açıklanan enflasyon oranları gibi temel ekonomik göstergeler, para birimlerinin değerini anlık olarak etkiler. Bir ülkede enflasyonun hedeflenen seviyenin üzerine çıkması veya işsizlik oranının beklenenden düşük gelmesi, o ekonominin güçlü olduğu sinyalini verir. Merkez Bankası'nın faiz artırımı yapabileceği beklentisini tetikler. Bu beklenti, ilgili para biriminin değerini artırarak paritenin yönünü değiştirir. Finansal piyasalar, verilerin açıklanmasını saniyeler içinde fiyatlar.

Ekonomik verilere ek olarak küresel çapta yaşanan savaşlar veya büyük doğal afetler gibi jeopolitik olaylar da pariteleri doğrudan etkiler. Belirsizlik dönemlerinde yatırımcılar, yüksek riskli para birimlerinden kaçınarak güvenli liman olarak görülen para birimlerine ve emtialara yönelir. Güvenli liman para birimine olan talep artışı, bu para birimini içeren paritelerde ani hareketlenmelere neden olur.

İki ülkenin Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) büyüme oranları ve dış ticaret dengeleri de uzun vadeli parite değerini belirler. Sürdürülebilir büyüme sergileyen bir ekonomi, yatırım çekme potansiyeli nedeniyle para biriminin değerini korur. Benzer şekilde ülkenin ihracatının ithalatından fazla olması (ticaret fazlası), o ülkenin para birimine olan yabancı talebi artırır. Sonuç olarak o paritenin değerini pozitif yönde etkiler.

Parite Takibi Neden Önemlidir?

Parite takibi sadece potansiyel kârı değil, aynı zamanda finansal riskleri de yönetmenin temelini oluşturur:

• Uluslararası ticaret yapan bir işletme düşünün; gelirini Euro ile elde ederken, maliyetlerinin bir kısmını Japon Yeni ile ödüyor olabilir. Yani EUR/JPY paritesini takip etmek o işletme için elzemdir, gelecekteki kur riskini öngörmesi gerekir. Pariteyi sürekli takip ederek, yatırımcılar veya işletmeler, kur hareketliliğinden kaynaklanabilecek zararları minimize etmek amacıyla vadeli işlemler (hedge) yapma fırsatı bulurlar.
• Forex piyasalarında işlem yapan spekülatif yatırımcılar için parite takibi, kârın ana kaynağıdır. Yatırımcılar, iki farklı ülke ekonomisinin faiz politikaları analiz ederek, bir para biriminin diğerine karşı değer kazanacağını öngörür. Doğru zamanda doğru paritede pozisyon almak, kısa sürede yüksek getiri elde etme imkanı verir. Benzer şekilde parite takibi, farklı borsalar arasındaki küçük fiyat farklarını (arbitraj) anında yakalama fırsatı da oluşturacaktır.
• Majör pariteler küresel ekonominin anlık sağlığını gösteren en güvenilir barometrelerdir. Yatırımcılar, EUR/USD paritesindeki hareketlerden Euro Bölgesi veya ABD ekonomisindeki potansiyel zayıflığı erken aşamada okuyabilir. Sermayenin yönünü belirlemede erken uyarı sinyali görevi görür. Örneğin küresel risk algısı arttığında sermayenin Altın paritelerine (XAU/USD) akışının takibi, yatırımcıya genel piyasa duyarlılığı hakkında net fikir verecektir.

Paritenin arkasında Merkez Bankası kararlarından jeopolitik krizlere kadar uzanan sayısız risk faktörü mevcuttur. Böylesine yüksek riskli bir ortamda birikimlerinizi rastgele dalgalara teslim etmemek adına yatırımlarınızı Albaraka Türk uzmanlığıyla yapabilirsiniz. Albaraka Türk birikimlerinizi küresel parite dalgalanmalarına karşı korumak adına çeşitli katılım hesapları, döviz ve altın çözümleri sunar. Finansal geleceğinizi güvenle inşa etmeye Albaraka Türk ile başlayabilirsiniz!

Sıkça Sorulan Sorular

• En çok işlem gören pariteler hangileridir?
  En çok işlem gören pariteler Majör Pariteler olarak adlandırılır, neredeyse tamamı ABD Doları içerir. Bunların başında EUR/USD, USD/JPY ve GBP/USD gibi çiftler mevcuttur
• Parite değeri neye göre değişir?
  Parite değeri, pariteyi oluşturan iki ülkenin ekonomik büyüme verileri arasındaki farka göre şekillenir. Jeopolitik riskler arttığında yatırımcıların güvenli liman para birimlerine yönelmesi de parite değerlerini hızla etkiler.
• Yatırımcılar neden pariteyi takip etmelidir?
  Yatırımcılar parite takibi yaparak, gelecekteki kur hareketliliğinden kaynaklanabilecek zararlara karşı risklerini yönetebilir (hedge edebilir). Aynı zamanda, farklı ekonomik güçler arasındaki dengesizlikleri yakalayarak spekülasyon ve arbitraj yoluyla kâr elde etme fırsatı yakalarlar.
• Altın veya emtia pariteleri nedir?
  Altın (XAU/USD) ve emtia pariteleri, bir para birimi yerine altın, gümüş veya petrol gibi değerli bir emtianın ABD Doları karşısındaki değerini ifade eder. Enflasyon beklentileri gibi faktörlere karşı geleneksel döviz çiftlerinden farklı tepkiler verir.